ފުވައްމުލަކަކީ ރާއްޖޭގެ އެންމެ މުސްކުޅި އާބާދުތަކުގެ ތެރެއިން އާބާދެކެވެ. ތާރީޚީ އިލްމުވެރިން ބުނާ ގޮތުން ނަމަ މި ރަށުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭތާ މީލާދީސަނަތުން 1523 އަހަރުވެއްޖެ އެވެ. ރަށުގެ ގަސްކަރައިން ކޮންކްރީޓު ތަރައްގީ މައްޗަށް އަރައި، ޒަމާނީ ކުލަތަކުން މަލަމަތި ދިއްލައި، ތާރު އެޅި އޮމާން ރިންގުރޯޑަކުން މުޅި ރަށް ގުޅާލާފައި އޮތަސް، 500އެއްހާ ހެކްޓަރުގެ މި ރަށަކީ އަދިވެސް 500 އެތައް އަހަރެއް ކުރީގެ އާސާރުތައް މިހާރު ވެސް ހެޔޮހާލުގައި ލޯމައްޗަށް ފެންނަން ހުރި ގަދީމީ ރަށެކެވެ. – އެއް ޒަމާނުން އަނެއް ޒަމާނަށް ދަމައިގެން ގެންދާ ފަދަ އާދަޔާހިލާފު ބާރެއް މި ތަނުގައިވާ ކަހަލަ އެވެ.
ރަށުގެ އެތަން މިތަނުގައި ހުރި އާސާރުތަކުގައި ވަނީ މުޅިން ވެސް އެ އާދަޔާހިލާފު ބާރެވެ. – މީހުން ބުނެތެވެ.
ހަވިއްތަ އާއި ކެޑޭރެ މިސްކިތާއި ގެން މިސްކިތާއި ވަށޮވެޔޮ ފަދަ މުޅިން އެހެން ޒަމާނަކަށް ގެންގޮސްދޭ އާސާރުތަކެވެ. ތޫނޑާއި ބަންޑާރަކިޅި އާއި ކަޅޮއަކިރިގަނޑެވެ. މަޑް ބާތުގެ ސުވަރުގެއެއްގެ ގޮތުގައި މުޅި ދުނިޔެ އަށް މަޝްހޫރުވެފައި އޮތް ކޮޑަ ކިޅިއެވެ. – ނަފުސު ޖަހައިގެން ގޮސް ހިތް ބަނޑުންވެއްޖެ އެވެ.
މި ހުރިހައި ތަނެއް ބަލައި ފޮޓޯ ނަގަމުން ދިޔައިރު ހިތަށް އަރައި ފައިބަމުން ދިޔަ ޝައުގުވެރި ސުވާލަކީ މިއެވެ؛ ކޮޑަކިޅި އަށް ފުންމާލީމަ މީގެ 500 އަހަރު ކުރީގެ ފުވައްމުލަކަށް ދެވޭނެ ނަމަ ކިހާ ސަޅި ވީސް ހެއްޔެވެ؟ ކޮޑަކިޅި އަކީ އަނެއްކާ ޓައިމް-ޓްރެވަލް ޕޯޓަލްއެއް ނޫން ބާވަ އެވެ؟
ނުވަތަ ފުވައްމުލަކުގެ އެއް ޒަމާނުން އަނެއް ޒަމާނަށް ގެންގޮސްދޭނެ އެ އާދަޔާހިލާފު ޕޯޓަލް އަކީ ވަށޮވެޔޮ ހެއްޔެވެ؟ ނަލަ މުރަކައިގެ ސުވަރުގެއަކަށް ކަޅުއަކިރި އަރުވަނީ ކޮން ސަބަބަކާ ހުރެ ހެއްޔެވެ؟ ހަވިއްތާގައި ވަޅުލާފައި ވަނީ ކިތައް ރަންފޮށި ހެއްޔެވެ؟
ގެން މިސްކިތު ގޯތި ތެރޭގައި ހުރި ވަޅުން ފެންބޮއެފި ނަމަ، ދެން ވާނީ ކިހިނެތް ހެއްޔެވެ؟
ދާނިން ކޯވަރެއް ބޯލައިގެން އައިސް އެކުވެރިޔާ ސައިކަލު ފަހަތަށް އަރައި ހަމަޖެހިލުމުން، ތާރުއެޅި މަގުން އަހަރެން ކުރިއަށް ނައްޓާލީމެވެ. ބޮލު ތެރޭގައި އުފެދި ބޮކި ޖަހަމުން ދިޔަ ސުވާލުތައް، ފިނި ރޯޅީގައި ރޫޅި، އުދުހިގަތެވެ. ކާޅުތައް ބައިގަނޑު ހަދައިގެން އުދުހެނީ އެވެ. ހިޔާލާއި ފިކުރުތައް ކޮށައި ކުދިކުރަނީ އެވެ.
ގެމިސްކިތްފަންނުން ގޮސް އަހަރެމެން ނުކުތީ ނައިބު ތުއްތު ހިނގުމަށެވެ. މާލެއާ އަޅާކިޔާ ނަމަ ފުވައްމުލަކުގެ 'ބޮޑުތަކުރުފާނު' މަގަށެވެ. ރިންގްރޯޑަށެވެ.
ދިގުވާނޑުން ހޯދަޑަށެވެ؛ ދިގު މި ރަށް ވަށައި، ބަލައި ހޯދަމުންނެވެ. މާދަޑުން މިސްކިތްމަގަށެވެ؛ މާ ނަލަ ރިވެތި މީސްމީހުންނަށް ކަޅި އެއްލަމުންނެވެ. މާލެގަމުން ފުނާޑަށެވެ؛ މާލެ އަށް ހަމަ އެއްގޮތަކަށް ވެސް އެނބުރި ނުދާން ފީނަމުންނެވެ. އެއަށް ފަހު ރަށުގެ އަނެއް ކޮޅުގައި އޮތް ދޫޑިގަމަށެވެ؛ ދޫ ބަންދުވާހާ ރީތި ހިތްގައިމުކަމަކަށެވެ. -- އަދި ރަށުގެ އެންމެ ކޮޅުގައި ހުރި މުސްކުޅި މި ގެ އަށެވެ.
އެ ގެ އާއި ކަށިވެލި ލައި ނަލަކޮށްލާފައި އޮތް މެދުގޯތި ފެނުމާ އެކު ސައިކަލު ކުއްލިއަކަށް ހުއްޓިއްޖެ އެވެ. ދެ މީހުންގެ ހިތާއި ފުރާނަ އެ ދިމާލަށް ދަމައިގަތެވެ. މާ މީރުކޮށް ކަމުން ބަނޑުފުރަމުން ގެންދިޔަ ފުރާވަރުގެ ފިރިހެން ކުއްޖަކު އެ ގޭގެ ބޭރުފެންޑާއެއްގައި އޭރު އިނެވެ. އެކަމަކު ދުރުގައި، އެ މަންޒަރު ބަލަން ތިބެ އަހަރެމެންގެ ހިތެއް ނުފުރުނެވެ.
ޝައުގުވެރިކަން އުތުރިއަރައިގަތުމުން، އެބަ އަންނަމޭ ކިޔާފައި، ސައިކަލުން ފޭބި އެކުވެރިޔާ ކަށިވެޔޮގެ އެ މުސްކުޅި އިމަށް ގޮސް ވަދެއްޖެ އެވެ. ގޯތި ވަށައިގެން ހެދިފައިވާ ތިރި ރުއްތަކުން އެވަގުތު ކާޅުބައިގަނޑެއް އުދުއްސައިގަތެވެ. އެ ކާޅުތައް ގޮސް ލޮލަށް ގެއްލުނުއިރު އެކުވެރިޔާ ވެސް ލޮލަށް ގެއްލިއްޖެ އެވެ.
އުޑުމަތީގައި ކަފަ ވިލާ އެވެ. އެކަމަކު ހިތަށް ޖަމާވަމުން ދިޔައީ ކަޅު ވިލާ އެވެ.
ހިފިނުހުރެވިގެން އެންމެފަހުން ހެލިގަތީމެވެ. ކަށިވެލިގަނޑު ތެރެއަށް ހީވީ ދެ ފައި ގެނބިގަތް ހެންނެވެ. ކުރިއަށް އަޅަމުން ދިޔަ ފިޔަވަޅުތަކާ އެކު އިވެމުން ދިޔައީ ވެލިތައް މުގުރޭ އަޑާއި އޮބިނޯވެގެން އުޅޭ ހިތް ނިކަން ބާރަށް ތެޅޭ އަޑެވެ. – އަންބާއިން ޒުވާބުކިޔައި ކޯރާޑިއަކުން ޖަހައި ހަތާ ތަޅައި ކުދިކުރަމުންގެންދާ އަޑެވެ. ނުވަތަ އެއީ ހުސް ހީ އެވެ. މި މުސްކުޅި އިމާއި ގެ އާއި ފާރުތައް އިއްވާ ވަސްވާހެވެ.
އެންމެ ފުރަތަމަ ބައްދަލުވީ ގެއާ ވަކިން ހަދައި ހިޔައުކޮށްފައި ހުރި ކުޑަ އުނދޯލިގެއަކާ އެވެ. އެ އުނދޯލި ވަނީ ހުއްޓިފަ އެވެ. ނުވަތަ ވަގުތު އެ ވަނީ އެތަނުގައި ހުއްޓިފަ އެވެ.
ޖެހިގެން ހުރި ފެންޑާގައި އަދިވެސް އެއްކަލަ ޒުވާނާ އެބައިނެވެ. އޭނާ އަދިވެސް ކަނީ އެވެ. ތަށިން ކާއެއްޗެހި ހުސްވާން އަދި ގާތް ވެސް ނުވެ އެވެ. އެކަމަކު އެހެން އެއްވެސް މީހެއްގެ ހިލަމެއް އެ ހިސާބުގައި ނުވެ އެވެ. އަދި މުސްކުޅި މި ގޭގެ މާހައުލާއި ވަގުތުގެ ތެރެއަށް ވަދެވި އެކުވެރިޔާ މަތިން ވެސް ކުއްލިއަކަށް ހަނދާން ނެތިއްޖެ އެވެ. ނުވަތަ ދުންގަނޑެއްގެ ބާރުގައި ބޮލަށް ގޮތްގޮތްވާން ފެށީ އެވެ. ދުންގަނޑު އަޅައި ތައްޔާރުކޮށްފައި ހުރި ގުޑުގުޑާއެއް ކާ މޭޒު ކައިރީގައި ފެންނަން ހުއްޓެވެ.
އެކުވެރިޔާ ކޮބައިތޯ އަހާލުމުން ނޫކަށިފުރައިގެ ޒުވާނާ އަތުން އިޝާރާތްކޮށްލީ ޖެހިގެން ހުރި ބަދިގެއަށެވެ. ކުރިއަށް އެޅި ފިޔަވަޅާއެކު އެ ދިމާލުން ދަމައިގަތީ އެހެން ޒަމާނަކަށެވެ؛ -- އުވައިގެ ފިނި ތަޅުމެކެވެ. އެކި ދުވަސް މަތިން މަރާމާތުކޮށް، ލައް ޖެހި ކުރެހުން އެޅިފަ އެވެ. ހީވަނީ ބިންމަތީގައި ފެތުރި އޮތް ގުރަހައިގެ ކައުނީ ޖިސްމެއް ހެންނެވެ. އެކަމަކު ތަރިތަކުގެ އަލިކަމެއް ނެތެވެ. ތެޅިގަލާއި އުވައިން ރާނާފައިވާ ކުޑަކުޑަ ބަދިގެ ދިއްލާފައި އޮތީ ދެ ފޫޓުގެ ދިގު ހޮޅިބުރިއަކުންނެވެ. އެކަމަކު ކަޅު ލަކުޑިން ފައިދޮށް ފަތި އަޅައި ސިމެންތިޓިނުން ހިޔާކޮށްފައިވާ ބަދިގޭގެ ހަގީގީ ރޫފަ އާއި ސޫރަ ދިއްލައިދޭ ބާރަކީ ޖާލިތަކުން ވަދެފައިވާ އިރުގެ އަލިގަދަ ދޯދިތަކެވެ.
އަންހެނަކު ގޮވާލި އަޑާއެކު ބަދިގެ ވަށައި ހޯދާލެވުނެވެ. އެތަނުގައި މީހަކު ނެތަސް މިއީ ދިރޭ، ނޭވާލާ، ހަތަރެސްފައި ޖެހި ބަދިގެއެކެވެ. އެތައް ޒަމާނަކުން ދިރުމާއި ތަހުޒީބު ބައްދަލުވެ ކައްކައި ހަނާކޮށް މީރުކޮށްފައިވާ ބަދިގެ އެވެ. ލޭ ދެމޭ ނާރުހެން ހީވާ ނަރުތައް ފައިދޮށް ފަތިތަކުގެ ތެރެއިން އަޅައި ކަރަންޓު ދީ، ހޮޅިގުޅައި އުނދުންތައް ގޭސްފުޅިތަކާ ގުޅާލާފައިވިޔަސް އެތައް ޒަމާނެއް ކުރިން ބޭނުންކުރި އުނދުނާއި ތެލި ތާއްސާއި މި ބަދިގެ ދިއްލައިދިން ފުޅި ބައްތިތައް ވެސް އެތަނުގައި ހުއްޓެވެ.
އަނެއްކާވެސް އަންހެނަކު ގޮވާލައިފި އެވެ. އެ އަޑު އަންނަ ދިމާލަށް އަހަރެން ހިނގައިގަތީމެވެ. ދުމަށްޓާއި އުނދުންތަކާއި އެ ކުޑަކުޑަ ބަދިގޭގައިވީހާ އާލާތެއް ދޫކޮށް އެއަށް ވުރެ ތަންކޮޅެއް ބޮޑު ކާގެއެއްގެ ތެރެއަށް ވަދެގެންނެވެ. ދިހަ ފިޔަވަޅު ވެސް ހަމަނުވަނީސް ދެން ގޮސް ވަދެވުނީ އަނެއްކާވެސް އުނދޯލި ގެއަކަށެވެ.
އޭރު، އެ އުނދޯލީގައި އަހަރެންގެ އެކުވެރިޔާ އިށީނދެލައިގެން އިނެވެ. ޖެހިގެން ހުރި ކުޑަދޮރުތަކުން ހިތަށް ފިނިކަމެއް ބަނޑުންވެއްޖެ އެވެ. އޭރު އަހަރެންގެ އެކުވެރިޔާގެ ފޮޓޯގަނޑެއް ނަގަން ފޯނު ފަރިކޮށްލައިގެން އަންހެނަކު އުޅެ އެވެ. އެއީ ދެބައިއުމުރު ފަހަނަޅައި ގޮސްފައިވާ ފާތިމަތު ވަދީފާ އެވެ. އޭނާގެ އުމުރުން މިހާރު 59 އަހަރެވެ. އަހަރެމެން ވަދެ ގެއްލިފައި މި ތިބީ އޭނާގެ މުނިކާފަގެ ގޯތި، ކިނބިގަސްދޮށުގޭގަ އެވެ.
އެކުވެރިޔާގެ އިންސްޓަގުރާމަށް ލާނެހާ ފޮޓޯނަގައި މުޅި ގެ ބަލައި ނިމުމުން ޝައުގުވެރިކަމުގެ އިތުރު 'ފްލޭޝް' ތައް ބޮލުން ކަނޑަން ފަށައިފި އެވެ. މި ތެޅިގަލުގެ ފާރުތަކުގައި ފޮރުވިފައިވާ ހަނދާންތަކާއި ވާހަކަތައް ނުހާވައި، ނުބަލައި، ނުކިޔައި އެ ގެއިން ނުކުންނަ ހިތެއް ހަމައެއްގޮތަކަށް ވެސް ނުވި އެވެ.
އެންމެފަހުން ވަދީފާ އައިސް އުނދޯލީގައި ޖައްސާލި އެވެ. އަދި އަހަރެމެން ދެ މީހުން މީގެ 200 އެތައް އަހަރެއް ކުރިއަށް ދަމައިގަތެވެ. ފޮޓޯނަގަމުން، އުނދޯލި ހެއްލަމުންނެވެ.
އޭނާއާ އެކު އަހަރެމެންނަށް ގޮސް ނުކުމެވުނީ 'ފީށެގޭ ރެކިއު' އޭ ކިޔުނު މީހެއްގެ ގެއަށެވެ. ޓަކި ދިނުމުން ދޮރު ހުޅުވާލާފައި ނުކުމެ ތައާރަފްވެލީ ފީށެގޭ މަޝްހޫރު ރެކިއު އެވެ. – މިއީ ވަދީފާގެ މުނިކާފަ އެވެ.
އެންމެ ފުރަތަމަ މިއީ 'ފީށެގޭ ރެކިއު' ގެ ގެ އެވެ. ކިނބިގަސްދޮށުގެ ކިޔާ ގެއެއް އޭރަކު ނެތެވެ. އެންމެން ވެސް ދުށް ގެއަކީ ފީށެގޭ ރެކިއު އާއި އޭނާގެ މި ގެ އެވެ. އޭރަކީ ގޯއްޗެއް ބޭނުންވީމަ ރަށުގެ ވެރިންގެ އިޒުނަ ހޯދައިގެން ގޮސް ބޭނުންތަނަކުން، ބޭނުން ވަރަކަށް ގޯތި ކަނޑައި އުޅުނު ޒަމާނެކެވެ. ވަލު ތެރެއަށް ވަދެ، އެމީހަކު ބޭނުންވާ ހިސާބެއް ސާފުކޮށް އިންވަކިކޮށްގެން ގެއެއް އަޅައިގެން އުޅުނު ބޮލަށް ފިނި ޒަމާނެވެ. – ފީށެގޭ ރެކިއު ޖަހާލީ 14،000 އަކަ ފޫޓުގެ އިމެކެވެ.
އެ އިން އޮތް ގޮތަށް މިއަދާ ހަމަ އަށް އޮތް ނަމަވެސް 'ރެކިއު' ގެ މާ ގިނަ ހަނދާންތަކެއް ނުވަތަ އެއްވެސް ހަނދާނެއް ކުލަކޮށް ކިޔައިދޭން އެނގޭ މީހަކު މި އާއިލާގައި މިހާރު ނެތެވެ. ނަމަވެސް މި އާއިލާގެ އެންމެ ދުރު ހަނދާންތަކުގައި ޓަކިދިނީމަ ކުލަކޮށް ސިފަކޮށްދެނީ ހީވާގި ރާވެރި އާއިލާއެކެވެ.
ވަދީފާގެ ކާފަ ކަޅުފުތު އަހުމަދަކީ ވެސް ރާވެރިއެކެވެ. އަދި ވަދީފާގެ ބައްޕަ، އަލީ އަހުމަދު ނުވަތަ ފުވައްމުލަކުގައި މަޝްހޫރު ނަމުން ނަމަ، އަލިމަނިކުފާނަކީ ވެސް އެންމެ ޒުވާން ދުވަސްވަރުން ފަށައިގެން މުސްކުޅި އުމުރާ ހަމަ އަށް ރުކަށް އަރައި ރާ ބޭލި އެފަދަ ދެ ވަނައެއް ނެތް ޝަހުސިއްޔަތެކެވެ. އަދި 'ފީށެގޭ ރެކިއު' ގެ މި އާއިލާ އަށް ބަލަނީ ނަމަ ރުއް އެރުމާއި ރާ ބޭލުމުގައި އެންމެ އާދަޔާހިލާފު ތަޖުރިބާތަކެއްކޮށްފައިވާ ޝަހުސިއްޔަތަކީ ވެސް މި އަލިމަނިކުފާނެވެ. – އަލިމަނިކުފާނަކީ ހަތް ފަހަރަށް ރުކުން ވެއްޓި މަރުގެ ތުންފަތްމަތިން ސަލާމަތްވެފައި ހުރި އާދަޔާހިލާފު މީހެކެވެ.
މިވަގުތު ވެސް އޭނާ ދުނިޔޭގައި އެބަހުއްޓެވެ. ހިޖުރީ ތާރީޚު ޖަހާ ނަމަ އޭނާ އަށް މިހާރު 104 އަހަރެވެ. މީލާދީ ގޮތުން ބަލާ ނަމަ މިއީ 97 ވަނަ އަހަރެވެ. އައިޑީ ކާޑު ހެކިވާ އުމުރަކީ މިއެވެ.
ގަރުނަކާ އަރައި ހަމަވާއިރު ކުރެވޭ އިހުސާސްތަކާއި ބޮލު ތެރޭގައި އެނބުރާ ހިޔާލުތަކާ ބެހޭ ގޮތުން އަހާލުމުން އަލިމަނިކުފާނު މީގައި ކޮންމެހެން ވެސް ހިމަނަން އެދި ކިޔައިދިނީ މަރުގެ ތުންފަތްމަތިން އޭނާ ސަލާމަތްވި ހަތް ފަހަރުގެ ވާހަކަ އެވެ.
"ރުކުން ވެއްޓުމުގެ މާ ކުރިން އަޅުގަނޑު އެންމެ ފުރަތަމަ ވެއްޓުނީ ބޮޑު ވެވަކަށް،" ހީގެންފައި އަލިމަނިކުފާނު ފަށައިގަތެވެ.
"އޭރު އަޅުގަނޑުގެ އުމުރުން ވާނީ ހަތް ވަރަކަށް އަހަރު. އެ ވެވަށް ވެއްޓި މަރަށްތެޅިލަތެޅިލަ އޮތްވައި ކޮންމެވެސް ބަޔަކު އަޅުގަނޑު ސަލާމަތްކުރީ އެ ދުވަހު"
"ދެން އަޅުގަނޑު ކުޑައިރު އެދުރުގެ އަށް ކިޔަވަން ދިޔައިން. އޭގެ ފަހުން ދާން ފެށީ މަހަށް. ބައްޕަ ވެސް މަހަށް ދިޔަ. އެކަމަކު އަޅުގަނޑުމެންގެ ގެއަކީ އަބަދުވެސް ރާބޭލި ގެއެއް. ބައްޕަ ވެސް ކުރީ އެކަން. އަޅުގަނޑު ފަހުން ދަނޑުވެރިކަން ވެސް ކުރިން. ޒުވާރި އާއި މިރުހާއި ދޮނަޅާއި މުގާއި ފިޔާ ވެސް ހެއްދިން،" ޝައުގުވެރިކަމާ އެކުގައި އަލިމަނިކުފާނު އޭނާގެ ހަޔާތުން ގަނޑުތައް އުކަމުން ދިޔަ އެވެ.
"އެކަމަކު އަޅުގަނޑުގެ ހަޔާތުން ކިޔައިދޭ ނަމަ އެންމެ ބޮޑު ވާހަކަ އަކީ އަޅުގަނޑު ރުކުން ވެއްޓުނު ވާހަކަ. އެންމެ ރުކަކުން ނޫނޭ. ހަތް ރުކުން ވެއްޓި އެތައް ތަނެއް ބިންދައިގެންގޮސްފައި ހުރި މީހެއް މަށަކީ"
އަލިމަނިކުފާނު މި ވާހަކަ ކިޔައި ދިނީ ވަރަށް ވެސް ދިގުކޮށެވެ. އަދި މުޅި އިންޓަވިއުގައި ވެސް އެންމެ ޝައުގުވެރިކަމާ އެކު އޭނާ ކިޔައިދިން ވާހަކަ އަކީ މި އެވެ.
"81 އަހަރުގައި ވެސް އަޅުގަނޑު ރުކަކުން ވެއްޓުނޭ"
އަލިމަނިކުފާނު އެހެން ބުނުމުން، މި އިންޓަވިއުގައި އޭނާއާ އިތުރަށް ކުރާނެ ސުވާލެއް ނޭނގި ތަލިން ކުޅު ހިކިއްޖެ އެވެ.
މި އާދަޔާހިލާފު ރާވެރިޔާގެ ކުދިން ކިޔައިދިން ގޮތުން ނަމަ 'ބައްޕަ' އެންމެ ފުރަތަމަ ރުކަކުން ވެއްޓުނީ އުމުރުން ގާތްގަނޑަކަށް 25 އަހަރުގަ އެވެ. އެފަހަރު އެއް އަތް ދެ ތަނަކުން ބިންދައިގެން ގޮސް އެއް ފައި އޮތީ އުކުޅުވަޅުން ނެއްޓިފައެވެ. އަސާގަނޑެއް ޖަހައިގެން ހިނގާލާފައި ދާއިރު މިހާރު ވެސް ފާހަގަކުރެވޭ ކޮރަކީ އެ އަނިޔާ އިން ލިބިފައިވާ ނުކުޅެދުންތެރިކަމެކެވެ.
އެކަމަކު ރުކަށް އެރުން އޭނާ އެއްގޮތަކަށް ވެސް ހުއްޓައެއް ނުލި އެވެ. އަލިމަނިކުފާނު ދެކެ ބިރުގަތީ ދިވެހި ރުކެވެ.
"ފަހުން ރުކަށް އެރީ ވާގަނޑެއް އައްސައިގެން އޭގެ އެހީގައި. ބައްޕައަކަށް ހަމަ ނުހުރެވޭނެ ގޭގައި މަޑަކުންނެއް. ރުކަށް އަރަން ޖެހޭނެ،" އަލިމަނިކުފާނުގެ އަންހެން ކުއްޖަކު ކިޔައިދިނެވެ.
އެކަމަކު މިހާރު މިވީ ގޮތަކުން، މި ވާހަކައިގެ މިސްރާބު ވެސް މި އޮތީ ގޮސް ރުކު ކުރިއަށް އަރައިފަ އެވެ. އެހެންވީމަ މިހައި ހިސާބުން 'ބެކް ޓު ރިއާލިޓީ' އަށް ފުންމާލަމާ ހިނގާށެވެ.
މި ގެއާ ދިމާލަށް އަހަރެމެން ވެސް ދަމައިގެން ދިޔަ ސަބަބަކީ މި އެވެ. އަދި މިރަށަށް ޒިޔާރަތްކުރާ އެހެން އެތައް ބަޔަކު ވެސް ދަމައިގެން ގެންދާ ސަބަބަކީ ތެޅިގަލުގެ މި ނަލަކަމުގައި ފޮރުވިފައިވާ އުފާވެރިކަމާއި ހަނދާންތަކެވެ. އެހެންކަމުން މި ގެ މި ގޮތުގައި ޖީލުތަކަށް ފެންނާނޭ ގޮތަށް ބެހެއްޓުމަކީ ވަދީފާ އާއި އޭނާގެ ބައްޕަ ވެސް ބޭނުންވާ ގޮތެވެ. އެކަމަކު އަލިމަނިކުފާނު ބުނީ ގޯތި އޭނާގެ ކުދިންނަށް ބަހައި ނިމިފައިވާއިރު ގޯތީގެ މެދުގައި ހުރި މި މުސްކުޅި ގެއަށް ހަދާނެ ގޮތެއް އެނގޭނީ ވެސް އެ ކުދިންނަށް ކަމަށެވެ.
އެކަމަކު މިހެން ބުނެފައި އަދި މިހެން ވެސް ބުންޏެވެ.
"އެކަމަކު ތިގެ އެހެރަ ތަން އެއީ އަދިވެސް މަގޭ ބިން. އެހެންވީމަ އެތަނުގައި ގެ ހުންނާނެ ކަމަށް ގަބޫލުކުރެވެނީ،" އަލިމަނިކުފާނު ބުންޏެވެ.
އޭނާގެ ތިބީ ހަ ކުދިންނެވެ. އެއީ ތިން ފިރިހެން އަދި ތިން އަންހެނެވެ. ކާފަ ކިޔާ 31 ކުދިން އެބަތިއްބެވެ. އަދި މުނިފާކަކިޔާ 37 ކުދިން އެބަތިއްބެވެ. މި ހުރިހާ ކުދިންނާއި ކުދިންގެ ކުދިންނަށް ވެސް އޭނާ ހޯދައިދިން އެންމެ އުފާވެރި ހިޔަލަކީ ތެޅިގަލުގެ މި މުސްކުޅި ގެ އެވެ.
އެކަމަކު އަލިމަނިކުފާނުގެ އެންމެ ބޮޑު ހިޔަލަކީ ކޮބައިކަން އެނގޭ ހެއްޔެވެ؟ -- އޭނާގެ ހުރިހާ ކުދިންނެވެ. އަދި އެ ކުދިންގެ ކުދިންނެވެ.
"އެންމެ އުފާވަނީ މި ހުރިހާ ކުދިން އަޅުގަނޑަށް ރަނގަޅުވީމަ. ހުރިހާ ކުދިން ވެސް ހާދަ ހެވޭ. އަދި ވަކިން ހާއްސަކޮށް ކާފަކުދިންކޮޅު،" އޭނާ ބުނެލި އެވެ.
ކިނބިގަސްދޮށު ގޭގައި މިވަގުތު ދިރިއުޅެނީ ވަދީފާ އާއި އޭނާގެ ތިން ކުދިންގެ ތެރެއިން އެކަކުގެ އާއިލާ އެވެ.
"މިއީ އަޅުގަނޑުމެން އެންމެން އުފަންވި ގެ. އުޅެ ބޮޑުވި ގެ. އަމިއްލަ ދަރިން ވެސް ވިހެއީ މިގެއަށް. އެ ކުދިންގެ ބައެއް ދަރިން ވެސް ވިހެއީ މި ގެއަށް. އުޅެ ބޮޑުވީ މި ގޭގައި. އެހެންވީމަ މި ގޭގައި ހޭދަވި އަދި ހޭދަވާ ކޮންމެ ދުވަހަކީ ވެސް ވަރަށް ހާއްސަ، ހާއްސަ ހަނދާނެއް،" ވަދީފާ ބުންޏެވެ.
އޭނާ އެ ބުނި ގޮތަށް، ކިނބިގަސްދޮށުގޭގައި ހޭދަކޮށްލަން ލިބުނު ގަޑިއެއްހާއިރުވީ އަހަރެމެންނަށް ވެސް ފުވައްމުލަކުން ރައްކާކޮށްލަން ލިބުނު އެންމެ ހާއްސަ ހަނދާނަށެވެ. ކޮޑަ ކިޅިއަށް ފުންމާލީމަ 500 އަހަރު ކުރީގެ ފުވައްމުލަކަކަށް ނުދެވުނަސް ކިނބިގަސްދޮށުގޭގެ ހިޔަލަށް ބޯދިއްކޮށްލީމަ ހީވަނީ ހަމަ އަސްލަށް ވެސް އެތައް ސަތޭކަ އަހަރެއް ކުރީގެ ބޯދާ ރާއްޖެއަކަށް ގެންދާހެންނެވެ.
މި ވާހަކަ ނިންމާނެ ގޮތެއް ނޭނގި، މި ވާހަކައިން ނުނިކުމެވިގެން އަދިވެސް މި އުޅެނީ ހަމަ ރަނގަޅަށް ވެސް އަހަރެމެން ދެ މީހުން ކިނބިގަސްދޮށުގެ އަށް ވަދެ ތާރީޚުގެ ވަށްބޮޅަކަށް ގެއްލުނީމަ އެވެ.
އެއީ ތެދެކެވެ. ފުވައްމުލަކުގައި އާދަޔާހިލާފު ބާރުތަކެއް ވެ އެވެ. ވެޔޮތަކާއި ކުޅިތަކުގަ އެވެ. ވަކިން ހާއްސަކޮށް މި ތެޅިގަލު ފާރުތަކުގަ އެވެ.