08 Dec 2016, 11:56
... ޢުމަރު ބުނު ޢަބްދުލްޢަޒީޒު ތުއްޕުޅުއިރު އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅު ޢަބްދުލްޢަޒީޒުގެ އަރިހުގައި އަސްގުދަނަކަށް ވެދެވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އެވަގުތު އެގުދަނުގައި އޮތް އަހެއް އެސޮރުގެ މޮއްގަނޑުން ޖަހައި ޢުމަރުގެ މޫނުފުޅުމަތި ފަޅައިލިއެވެ. ތަންފެނިވަޑައިގަތުމުން ޢަބްދުލް ޢަޒީޒު ދަރިކަލުންގެ ލޭފޮދު ފޮއްސަވައި ދެއްވަމުން ވިދާޅުވިއެވެ. "ދަރިފުޅަކީ ބަނޫއުމައްޔަތުގެ އަޝްޖަޢު ކަމުގައި ވެއްޖެނަމަ ހުރި ހެޔޮކަމެއްގެ ބޮޑުކަމާއެވެ!"
ޢަބްދުﷲ ބުނު ޢުމަރު ރަޟިޔަﷲ ޢަންހުގެ ދަރިކަލުން ބިލާލުގެ މޫނުފުޅުގައިވެސް ލަކުނެއްހުރެއެވެ. އެހެންކަމުން ޢުމަރު ބުނު ޢަބްދުލްޢަޒީޒަށް ޚަލީފާކަން ލިބިވަޑައިގަންނަވަންދެންވެސް އެތައް ބަޔަކު ހީކޮށްގެންތިބީ ޢުމަރުގެފާނަށް ހުވަފެންފުޅުގައި ފެނިވަޑައިގެންނެވި ބޭކަލަކަށް ވާނީ ބިލާލުކަމުގައެވެ.
ޢުމަރު ބުނުލް ޢަބްދުލް ޢަޒީޒު ރައްކައުވި އަހަރަކާއި ތަނަކާމެދު އިލްމުވެރިންގެ މެދުގައި ޚިލާފުހުރެއެވެ. ޙާފިޠު ޛަހަބީ ރަޙިމަހުﷲ ވިދާޅުވާގޮތުގައި ޢުމަރު ރައްކައުވީ އަލްމަދީނަތުލް މުނައްވަރާގައެވެ. އައްސުޔޫޠީ ރަޙިމަހުﷲ ވިދާޅުވާގޮތުގައި މިސުރުގެ ޙިލްވާނުގައެވެ. އެކަލޭގެފާނު ރައްކައުވި އަހަރަކާ މެދުވެސް ޚިލާފުހުރެއެވެ. ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާގޮތުގައި ޢުމަރު ރައްކައުވީ ހިޖްރައިން ފަސްދޮޅަސް އެއްވަނަ އަހަރުއެވެ. އަނެއްބައި ބޭކަލުން ވިދާޅުވާގޮތުގައި ހިޖްރައިން ފަސްދޮޅަސް ތިންވަނަ އަހަރުއެވެ. ދުވަސްވަރަކީ ޔަޒީދު ބުނު މުޢާވިޔާގެ ޚަލީފާކަމުގެ ދުވަސްވަރެވެ.
ތަޢުލީމާ ތަރުބިޔަތު
ޢުމަރުބުނު ޢަބްދުލްޢަޒީޒުގެ ކާފާފުޅު ޚަލީފާ މަރްވާނު ބުނުލް ޙަކަމް ހިޖްރައިން ފަސްދޮޅަސް ފަސްވަނަ އަހަރު މިޞުރު އޭނާގެ ބާރުގެ ދަށަށް ގެންދެވުމަށްފަހު މިސުރުގެ ގަވަރުނަރުކަން ދެއްވީ އޭނާގެ ދަރިކަލުން ޢަބްދުލްއަޒީޒަށެވެ. (ޢުމަރުގެ ބައްޕާފުޅަށެވެ.) ޢަބްދުލްޢަޒީޒު ދުވަސްކޮޅެއްކޮށްލައްވައިފައި އޭނާގެ އަނބިކަނބަލުންނާއި ދަރިކަލުން މިސުރަށް ގެންދަވަން ހަމަޖެއްސެވިއެވެ. ޢަބްދުލްޢަޒީޒު އޭނާގެ އަނބިކަނބަލުން އުއްމު ޢާޞިމަށް ސިޓީއެއް ލިޔުއްވައި ދަރިކަލުން ގޮވައިގެން މިސުރަށް ވަޑައިގަންނަވަން އެންގެވިއެވެ.
އުއްމު ޢާޞިމު މިސުރަށް ފުރައިވަޑައިގަންނަވަންވުމުން ދަތުރުގެ ސަލާމްކޮށްލައްވައި ހުއްދަ ހޯއްދެވުމަށްޓަކައި އެކަމަނާގެ ބޮޑުބޭބޭފުޅު ޢަބްދުﷲ ބިން ޢުމަރު ރަޟިޔަﷲ ޢަންހުގެ އަރިހަށް ވަޑައިގެން ފައިންޕުޅު ދެކެވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އުއްމު ޢާސިމު މިޞުރަށް ވަޑައިގަންނަވާ ވާހަކަ ވިދާޅުވުމުން ޢަބްދުﷲ ބުނު ޢުމަރު ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު ވިދާޅުވިއެވެ. "މީނާ ވައްތަރީވެސް އަހަންނާއެވެ! މީނާ އަހަރެންގެ ގާތުގައި ބަހައްޓައިފައި ކޮއްކޮ މިސުރަށްދާށެވެ!" އެހެންކަމުން އުއްމު ޢާޞިމު މިސުރަށް ވަޑައިގެންނެވީ ދަރިކަލުން ޢުމަރު، ބޮޑުބޭބޭފުޅުގެ އަރިހުގައި މަދީނާގައި ބަހައްޓަވައިފައެވެ. އެހެންކަމުން ޢުމަރުބުނު ޢަބްދުލްޢަޒީޒުގެ އެންމެ ފުރަތަމަ މުރައްބީއަކީ ފަޤީހުލް އުންމަތު ޢަބްދުﷲ ބުނު ޢުމަރު ރަޟިޔަﷲ ޢަންހުއެވެ. އުންމުޢާޞިމު މިސުރަށް ވަޑައިގެން ޢަބްދުލްއަޒީޒުގެ އަރިހުގައި އެވާހަކަ ވިދާޅުވުމުން އޭނާ އެކަމަކަށް އިޢުތިރާޟެއް ނުކުރައްވައެވެ. ޢަބްދުﷲ ބުނު ޢުމަރު ރަޟިޔަﷲޢަންހުގެ މަޤާމާއި ދަރަޖަ ޢަބްދުލްޢަޒީޒު ރަނގަޅަށް ދެނެވަޑައިގަންނަވައެވެ. އެހެންކަމުން ޢަބްދުﷲ ބުނު ޢުމަރު ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު އޭނާގެ ދަރިކަލުންގެ ތަރުބިޔަތާ ޙަވާލުވެވަޑައިގެންނެވީތީ ފަށްފުށުން އުފާކުރެއްވިއެވެ.
ޢުމަރު ބުނު ޢަބްދުލްޢަޒީޒަކީ ތުއްޕުޅުއިރުވެސް ވަރަށް މާތް ޚަޞީލަތްތަކެއްގެވެރި ނިއަނެތި ބޭކަލެކެވެ. ހިތްޕުޅު އަލި ބުއްދިފުޅު ތަނަވަސް ބޭކަލެކެވެ. އެދުވަސްވަރު ޢަބްދުލްއަޒީޒުގެ ބައްޕާފުޅު މަރްވާނު ބުނުލް ޙަކަމް އަވަހާރަވެ ބޭބޭފުޅު ޢަބްދުލްމަލިކު ބުނު މަރްވާނު ވަނީ ޚަލީފާކަމަށް އިސްވެވަޑައިގެންފައެވެ. އެހެންކަމުން ޢަބްދުލްޢަޒީޒު އޭނާގެ ދަރިކަލުން، ޢަބްދުﷲ ބުނު ޢުމަރު ރަޟިޔަﷲ ޢަންހުގެ އަރިހުގައި މަދީނާގައި ހުންނެވި ވާހަކަ ބޭބޭފުޅަށް ލިޔުއްވިއެވެ. ޢަބްދުލްމަލިކު، ކޮއްކޯފުޅު ޢުމަރު ބުނު ޢަބްދުލްޢަޒީޒަށް އެއްހާސްދީނާރުގެ މަހު އެއްޗެހިކޮޅު ލިބިވަޑައިގަންނަވާގޮތަށް ހަމަޖެއްސެވިއެވެ.
ދުވަސްކޮޅެއް ކޮށްލައްވައިފައި، ޢަބްދުލްޢަޒީޒު އޭނާގެ ދަރިކަލުން ޢުމަރު މިސުރަށް ގެންދެވިއެވެ. އުމަރަށް ތަޢުލީމާއި ތަރުބިޔަތު ދެއްވަން ޚާއްޞަ އިންތިޒާމުތަކެއް ހަމަޖެއްސެވިއެވެ. ނަމަވެސް މާގިނަދުވަސްތަކެއް ނުވަނީސް ޢަބްދުލްޢަޒީޒަށް ވިސްނިވަޑައިގެންނެވީ އޭނާގެ ޤާބިލު، ވިސްނުންފުޅުތޫނު ދަރިކަލުންގެ ތަޢުލީމާއި ތަރުބިޔަތަށް މިސުރަށްވުރެ މަދީނާ މާމުނާސަބުކަމެވެ. އެހެންކަމުން ދަރިކަލުން އަނެއްކާވެސް މަދީނާއަށް ފޮނުއްވިއެވެ.
އެފަހަރު ޢުމަރު ބުނުލް ޢަބްދުލްޢަޒީޒުގެ ޚާއްޞާ މުދައްރިސެއްކަމުގައްޔާއި މުރައްބީއެއްކަމުގައި ހަމަޖެއްސެވީ ޞާލިޙު ބުނު ކައިސާން ރަޙިމަހުﷲއެވެ. އެކަލޭގެފާނަކީ މަޝްހޫރު ތާބިޢީ ބޭކަލެކެވެ. އެދުވަސްވަރުގެ އަރާހުންނެވި މުޙައްދިޘެކެވެ. ނުހަނު މަތީ ދަރަޖައިގެ ޢާލިމެއްވެސްމެއެވެ. ޢުމަރުގެ ތަރުބިޔަތަށާއި ތަޢުލީމަށް ޞާލިޙު ނުހަނު ފަރުވާތެރިކަން ބެހެއްޓެވިއެވެ. ޢުމަރުގެ ދިރިއުޅުއްވުމާ ގުޅޭ އެންމެހައިކަންތައްތަކާއި ދީނީ އަޚްލާޤީ ހުރިހާ ކަމެއްވެސް އެއްވެސްކަމެއް ލޯފުޅުމަތީން ކަސިޔާރުވިޔަ ނުދެއްވައި ވަރަށް ހުޝިޔާރުކަމާއެކު ބެލެހެއްޓެވިއެވެ. ޒަމާން އެހައިތަނަށް ދިޔައިރު ޞަޙާބީންގެ އަދަދު ދުނިޔެއިން ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް މަދުވެފައެވެ. ނަމަވެސް ގަދަރުހުރި ޞަޙާބީންގެ ބައެއް ބޭކަލުންނަށާއި ދަރަޖަ މަތިވެރި ތާބިޢީންގެ އެތައް ބޭކަލަކަށް ދަރިވަރުވެވަޑައިގަތުމުގެ ނަސީބު ޢުމަރަށް ލިބިވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އެބޭބޭކަލުންގެ ތެރެއިން ޚާއްޞަގޮތެއްގައި ފާހަގަކޮށްލެވެނީ ޢަބްދުﷲ ބުނު ޢުމަރު ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު އާއި، އަނަސް ބުނު މާލިކު ރަޟިޔަﷲ ޢަންހުއާއި ސާއިބު ބުނު ޔަޒީދު ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު އާއި، ޔޫސުފު ބުނު އަބްދުﷲ ބުނު ސަލާމް ރަޙިމަހުﷲ އާއި، ޢުބައިދުﷲ ބުނު ޢަބްދުﷲ ބުނު ޢުތުބާ ބުނު މަސްޢޫދު ރަޙިމަހުﷲ އާއި އަބޫބަކުރު ބުނު އަބްދުއްރަޙްމާނު ރަޙިމަހުﷲ އާއި ސަޢީދު ބުނުލް މުސައްޔިބު ރަޙިމަހުﷲ އާއި، އުރުވަތު ބުނުއް ޒުބައިރު ރަޙިމަހުﷲ އާއި ޢަބްދުﷲ ބުނު ޖަޢުފަރު ބުނު އަބީ ތާލިބު ރަޙިމަހުﷲގެ ނަންފުޅެވެ.
ޢުމަރު ބުނު ޢަބްދުލް ޢަޒީޒުގެ ޝަޚްސިއްޔަތާއި އެކަލޭގެފާނުގެ ސީރަތު ބިނާކުރެއްވުމުގައި، ޞާލިޙު ބުނުކައިސާން ރަޙިމަހުﷲ ބެހެއްޓެވި ފަރުވާތެރިކަމާއި ތަރުބިޔަތު ދެއްވަމުން ގެންދެވި ވަރުގަދަކަން މީހުންނަށް ވިސްނައިދެއްވުމަށްޓަކައި މުއައްރިޚުން ފާހަގަކުރައްވާ ޙާދިޘާއެއްގެ ވާހަކަ މިތާނގައި ދަންނަވައިލުމަކީ ބޭނުންތެރިކަމެއްކަމުގައި އަޅުގަނޑު ދެކެމެވެ.
އެއްދުވަހަކު ޢުމަރުބުނު ޢަބްދުލްޢަޒީޒު ނަމާދުގެ ޖަމާޢަތަށް ވަޑައިގެންނެވީ ތަންކޮޅެއް ލަހުންނެވެ. ޞާލިޙު އެކަމާ ސުވާލުކުރެއްވުމުން ޢުމަރު ވިދާޅުވިއެވެ. "ބޮލުގައި ފުނާއަޅަން ހުރީމާ ތަންކޮޅެއް ލަސްވީއެވެ." ޞާލިޙު ވިދާޅުވިއެވެ. ސުބްޙާނަﷲ އެވެ. "ކޮއިފުޅަށް ނަމާދުގެ ޖަމާޢަތަށްވުރެ މުހިންމީ ބޯ އޮމާންކުރުން ހެއްޔެވެ؟" ޞާލިޙު ހަމައެދުވަހު ޢަބްދުލްޢަޒީޒު ބުނު މަރުވާނަށް ސިޓީފުޅެއް ލިޔުއްވައި އެޚަބަރު ދެއްވިއެވެ. ޢަބްދުލްޢަޒީޒު ހަމަ އެވަގުތު މަދީނާއަށް މީހަކު ފޮނުއްވިއެވެ. ޢަބްދުލްޢަޒީޒު އަންގަވައިފައިވާ ގޮތަށް އޭނާ މަދީނާއިން މީހަކާ އަނގައިންވެސް ބުނީ ޢުމަރު ބުނު ޢަބްދުލްޢަޒީޒުގެ އިސްތަށިފުޅު ތުރުކުރުމަށް ފަހުގައެވެ.
ޢުމަރު ބުނު ޢަބްދުލްޢަޒީޒަކީ ތަޢުލީމީ ދައުރުގައިވެސް ކުށް ޤަބޫލުކުރައްވާ ބޭކަލެކެވެ. އިޞްލާޙުވެ ވަޑައިގަންނަވަން އަވަސްވެވަޑައިގަންނަވާ ބޭކަލެކެވެ. އުމަވީންގެ އާދައިގެ މަތިން ޢުމަރު އެއްފަހަރަކު އަލްއިމާމު ޢަލީ ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު އާ މެދު އެކަށީގެންނުވާ ބަސްފުޅެއް ވިދާޅުވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ އުސްތާޛް ޢުބައިދުﷲ ބުނު އަބްދުﷲ ބުނު ޢުތުބާއަށް އެކަން އެނގިވަޑައިގެންނެވުމުން އެކަމާ ނުރުހުންފާޅުކުރައްވައި ވިދާޅުވިއެވެ. އަރަހުށި މާތްﷲ ބަދުރީ ޞަޙާބީންނަށް ރުހިވޮޑިގެންވާކަން ބަޔާންކުރެއްވުމަށްފަހު އެބޭކަލުންނާ ރުހިވޮޑިނުގަންނަވާކަން އެންގެވީ ކޮންއިރަކުތޯއެވެ؟ ޢުމަރު ވަގުތުން މާފު އެދި ވަޑައިގެން އަލީގެފާނާމެދު ދިރާސާކުރައްވައި އެކަލޭގެފާނުގެ މާތްކަމަށް އިއުތިރާފުވެ ވަޑައިގެންނެވިއެވެ.
އާދެ، މިދެންނެވި ފަދަ މާޙައުލެއްގައި ތަރުބިޔަތު ލިބިވަޑައިގެންނެވުމުގެ ސަބަބުން ދާދި އަވަހަށް ޢުމަރު ބުނު ޢަބްދުލްޢަޒީޒަކީ އިލްމުގެ ފުންކަނޑެއްކަމުގައި ވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ. ދާދި ތުއްޕުޅުއިރު ޢުމަރު ވަނީ ކީރިތި ޤުރްއާން ހިތްޕުޅުން ދަސްފުޅުކުރައްވައިފައެވެ. އަރަބިބަހުގެ އަދަބިއްޔާތާއި ޅެންވެރިކަންވެސް ވަރަށް ފުރިހަމަޔަށް އުނގެނިވަޑައިގެންނެވިއެވެ. މަދީނާގެ ޢިލްމުވެރިންނަށް ދަރިވަރުވެވަޑައިގަތުމާއި އެބޭކަލުންގެ އެކުވެރިކަމުގެ ސަބަބުން ޢުމަރުވަނީ ކީރިތިޤުރްއާނާއި ޙަދީޘުގެ ޢިލްމުތަކުގައި އެޒަމާނުގެ އެންމެ އަރާ ތިއްބެވި ދަންނަބޭކަލުންވެސް އަންތަރީސްވެވަޑައިގަންނަވާ ފަދަ ޢާލިމަކަށް ވެވަޑައިގެންފައެވެ. އެހުރިހާ ބޭކަލުންވެސް އިޢުތިރާފުވެ ވަޑައިގަންނަވާ ގޮތުގައި ޢުމަރު ބުނު ޢަބްދުލްޢަޒީޒަކީ އެދުވަސްވަރުގެ އެންމެ ބޮޑު އިމާމެވެ. މުޖްތަހިދެވެ. އެންމެ މަތީ ދަރަޖައިގެ ފިޤުހުވެރިޔާއެވެ. ޙަދީޘް ޢިލްމުގެ އެންމެ އިތުބާރުހުރި މާހިރެވެ. ޚުދު ޢުމަރު ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. "އަހަރެން މަދީނާއިން ކިޔަވައިގެން ނުކުތްއިރު މަދީނާގައި އަހަންނަށްވުރެ ބޮޑު ޢާލިމަކު ނުވެއެވެ. ނަމަވެސް ޝާމްކަރައަށް އައުމުން އެހުރިހާ އެއްޗެއްސެއް ވަނީ ހަނދާންނެތިފައެވެ."
ޙާފިޠު ޛަހަބީ ރަޙިމަހުﷲ، ޢުމަރުބުނު އަބްދުލްޢަޒީޒު ރަޙިމަހުﷲގެ އިލްމުވެރިކަމަށް އިއުތިރާފުވެވަޑައިގަންނަވަނީ އަންނަނިވި ޢިބާރާތުންނެވެ.
"އެކަލޭގެފާނަކީ ވަރަށް މަތީ ދަރަޖައިގެ އިމާމެކެވެ. ވަރަށް ބޮޑު ފިޤުހުވެރިއެކެވެ. މުޖްތަހިދެކެވެ. ޙަދީޘް ޢިލްމުގެ އިތުބާރުހުރި މާހިރެކެވެ. ޞައްޙަ ސަނަދެއްގެ ޙާފިޒެކެވެ."
އިމާމު އަޙްމަދު ބުނު ޙަންބަލު ރަޙިމަހުﷲ ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. "އުމަރު ބުނު ޢަބްދުލްޢަޒީޒު ރަޙިމަހުﷲ ފިޔަވައި އެހެން އެއްވެސް ތާބިޢީއެއްގެ ބަސްފުޅަކި ޙުއްޖަތެއްކަމަކަށް އަހަރެން ޤަބޫލެއްނުކުރަމެވެ."
ޢުމަރު ބުނު ޢަބްދުލްޢަޒީޒަކީ ޙަދީޘް ރިވާކުރެއްވި އިމާމެކެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން ޙަދީޘް ރިވާކުރެއްވި ބޭކަލުންގެ ތެރޭގައި އިމާމު ޒުހުރީ އާއި، ރަޖާއު ބުނު ޙަޔަވާތު އާއި މަސްލަމަތު ބުނު ޢަބްދުލްމަލިކު އާއި ޔަޙްޔާ ބުނު ސަޢީދުލް އަންޞާރީ (ރަޙިމަހުމުﷲ) ޚާއްސަގޮތެއްގައި ފާހަގަކުރެވެއެވެ.
ޒުވާންކަމުގެ ޖޯޝުގައި
ކިޔަވައި ވިދާޅުވެ ނިމިވަޑައިގެންނެވުމުން ޢުމަރު ވަޑައިގެންނެވީ ބައްޕާފުޅު ޢަބްދުލްޢަޒީޒުގެ އަރިހަށް މިސުރަށެވެ. އެހައިތަނުން ޢުމަރު ވަނީ ކިޔަވާ ވިދާޅުވި ދުވަސްވަރުގެ ހުރިހާ ބަނދެވުމެއް މޮހެވި މިނިވަންވެވަޑައިގެންފައެވެ. އެފަހަރު މިސުރަށް ވަޑައިގަތުމަށްފަހު ޢުމަރަކީ ޝާހީ ޢާއިލާގެ އެހެންވެސް މެމްބަރުން ފަދަ މެމްބަރެކެވެ. ކާފާފުޅަކީ ރަސްކަލެކެވެ. އުންމަތުގެ ޚަލީފާއަކަށް ހުންނެވީ ބޮޑުބޭބޭފުޅެވެ. ބައްޕާފުޅަކީ މިސުރުގެ ހުރިހާ އިޚްތިޔާރެއް ލިބިވަޑައިގެންހުންނެވި ގަވަރުނަރެވެ. އެހެންކަމުން ޢުމަރު ތުރުކުރައްވަމުން ގެންދެވީ އެންމެ އަގުބޮޑު އެންމެރީތި ހެދުންކޮޅެވެ. ދެފަހަރަކު އެއްހެދުންކޮޅެއް ތުރެއް ނުކުރައްވައެވެ. ބޭނުންފުޅުކުރައްވަނީ އެންމެ މީރުވަސްދުވާ އެންމެ މޮޅު އަތަރެވެ. ތުނބުޅިފުޅުގައިވެސް ހުންނަނީ މާވަހަރު ކުނޑި އުނގުޅުއްވައިފައެވެ. ޗާލުކުރެއްވުމާއި، ޗާރާކަމަށް ލޯބިކުރެއްވުމާއި، ޚަރަދުކުރެއްވުމުގައި އެފަދަ ދެވަނައެއްނެތެވެ. ބޭނުންފުޅުކުރައްވަމުން ގެންދެވީ އެންމެ މީރު އެންމެ މަތީ ފެންވަރުގެ ފަރިއްކޮޅެވެ. އުޅުއްވަމުންގެންދެވީ ދެވަނައެއްނެތް ފަދަ ފުރަމާނަ ދިރިއުޅުއްވުމެކެވެ. ގަނޑުވަރުގެ އާބާތުރަފިލުވުމާއި ޒީނަތްތެރިކުރެއްވުމުގެ މަސައްކަތްވެސް ކޮންމެ ދުވަހަކު ހުއްޓުމެއްނެތި ކުރެވެމުންދިޔައެވެ. އިމާރާތްކުރުމުގެ މާހިރުންނާއި އާރާސްތުކުރުމުގެ ފާޑުވެރީންގެ އެތައްބަޔަކު އެކަމަށް ޚާއްޞަވެފައި ތިބެއެވެ. ޢުމަރަކީ ޖަވާހިރަށާއި މުތީއަށްވެސް ލޯބިކުރެއްވި ބޭކަލެކެވެ. އެހެންކަމުން އެކަލޭގެފާނުގެ އަނބިކަނބަލުންގެ ހަށިކޮޅުގައި އަބަދުވެސް އެތައް ލައްކަ ދިރުހަމެއްގެ ގަހަނާކޮޅު ހުރެއެވެ.
ކާވެނިފުޅު
ޢުމަރު ބުނު ޢަބްދުލްޢަޒީޒު ރަޙިމަހުﷲ ކިޔަވައި ވިދާޅުވެ ނިމިވަޑައިނުގަންނަވަނީސްވެސް ވަނީ އެކަލޭގެފާނުގެ އިލްމުވެރިކަމާއި ޤާބިލުކަމުގެ ވާހަކަ ދައުލަތުގެ ހަތަރު ބިތަށް ފެތުރިފައެވެ. ޢުމަރުގެ ބޮޑުބޭބޭފުޅު ޚަލީފާ ޢަބްދުލްމަލިކު ބުނު މަރްވާނުގެ ކަންފަތްޕުޅާހަމަޔަށްވެސް އެވާހަކަތައްވަނީ ފޯރައިފައެވެ.
ހިޖްރައިން އައްޑިހަ ހަވަނައަހަރު ޢުމަރުގެ ބައްޕާފުޅު ޢަބްދުލްޢަޒީޒު އަވަހާރަވެއްޖެއެވެ. އޭރު ޢުމަރުގެ އުމުރުފުޅަކީ ސައުވީސް ނުވަތަ ފަންސަވީސް އަހަރުފުޅެވެ. ނަމަވެސް ހުންނެވީ ހުއްސަރިބައިފުޅަށެވެ. ޢުމަރުގެ ބޮޑުބޭބޭފުޅު ޢަބްދުލްމަލިކަކީ އޭނާގެ ބޭފުޅުން ދިންވެރި ޢިލްމުވެރީންނާ ކާވެނިކޮށްދެއްވަން ވަރަށް ބޮޑަށް އެދިވަޑައިގަންނަވާ ބޭފުޅެކެވެ. އިސްލާމީ އުންމަތުގެ މަޝްހޫރު ފިޤުހުވެރި ޢިލްމުވެރިޔެއްކަމުގައިވާ ޞަޢީދުބުނުލް މުސައްޔިބުގެ ދަރިކަނބަލަކާ އޭނާ ދަރިކަލެއްގެ ކާވެނިކޮށްދެއްވަންވެސް ވަރަށް ބޮޑަށް މަސައްކަތްޕުޅުކުރެއްވިއެވެ. ނަމަވެސް އެކަމުގައި ކާމިޔާބު ލިބިވަޑައެއްނުގެންނެވިއެވެ. އަނެއްކޮޅުން ޢުމަރަކީ އޭނާގެ "ގޭ ކުއްޖެކެވެ." އެހެންކަމުން ޢުމަރު ބުނު ޢަބްދުލްޢަޒީޒު މިސުރުން ދިމިޝްޤަށް ގެންދަވައި އޭނާގެ ދަރިކަނބަލުން ފާޠިމަތު ބިންތި ޢަބްދުލްމަލިކާ ކާވެނިކޮށްދެއްވިއެވެ.
ފާޠިމާއަކީ ގަނޑުވަރުތެރޭގެ ބޭފުޅެކެވެ. ބައްޕާފުޅުގެ "ރަންދަރިކަނބަލުންނެވެ." އެހެންކަމުން އެކަމަނާގެ އުޅުއްވުންހުރީ ވެސް ރަސްދަރިކަނބަލުންގެ ބީދައިންނެވެ. ނަމަވެސް އެކަމަނާއަކީ ވަރަށް ދީންވެރި، ޚުލުޤުފުޅުހެޔޮ، ޚަރަދަށްބައްލަވާ ބޭފުޅެކެވެ. އެހެންކަމުން އެކަމަނާ ފަދަ ބައިވެރިޔަކު ލިބިވަޑައިގެންނެވިކަމީ ޢުމަރުބުނު ޢަބްދުލްޢަޒީޒުގެ ނަސީބުފުޅެވެ. ޚަލީފާ ޢަބްދުލް މަލިކު ބުނު މަރްވާން، ޢުމަރު ބުނު ޢަބްދުލްޢަޒީޒާ އޭނާގެ ދަރިކަނބަލުން ފާޠިމާ އާ ކާވެނިކޮށްދެއްވުމަށްފަހު ޝާމުކަރައިގެ ރަށެއްކަމުގައި ޚަނާޞީރާގެ ގަވަރުނަރުކަން ޢުމަރަށް ދެއްވިއެވެ.
(ނުނިމޭ)